Zachowały się trzy kantaty napisane przez Johanna Sebastiana Bacha na przypadającą jutro drugą niedzielę po Objawieniu Pańskim: Mein Gott, wie lang, ach lange?, BWV 155; Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 3 oraz Meine Seufzer, meine Tränen, BWV 13.

Kantata Mein Gott, wie lang, ach lange?, BWV 155 powstała jeszcze w Weimarze i została wykonana w kaplicy książęcego zamku 19 stycznia 1716 roku. Bach wykorzystał kantatę jeszcze przynajmniej raz, 16 stycznia 1724 roku w Lipsku.

W drugą niedzielę po Epifanii czytano w kościołach miedzy innymi fragment Ewangelii według św. Jana o cudzie w Kanie Galillejskiej. Autor libretta kantaty (opublikowanego w Evangelisches Andachts-Opffer) Solomon Franck oparł tekst na jednej tylko myśli z Ewangelii: Jezus pozostaje jeszcze w ukryciu, ale możemy oczekiwać, że pojawi się wtedy, kiedy będziemy go potrzebować, kiedy przyjdzie jego czas. Końcowy chorał to dwunasta strofa hymnu Paula Speratusa Es ist das Heil uns kommen her, który został opublikowany w 1524 roku w pierwszym luterańskim zbiorze hymnów - Achtliederbuch; jego melodia pochodzi z piętnastowiecznego wielkanocnego Freu dich, du werte Christenheit.

Kantata została rozpisana na cztery głosy solowe (sopran, alt, tenor, bas), czterogłosowy chór, fagot obbligato, dwoje skrzypiec, altówkę i basso continuo. Składa się z pięciu części:

1. Recytatyw (sopran): Mein Gott, wie lang, ach lange?
2. Aria (alt, tenor): Du mußt glauben, du mußt hoffen
3. Recytatyw (bas): So sei, o Seele, sei zufrieden
4. Aria (sopran): Wirf, mein Herze, wirf dich noch
5. Chorał: Ob sich's anließ, als wollt er nicht

Zapraszam do posłuchania czwartej części kantaty, arii Wirf, mein Herze, wirf dich noch w wykonaniu Joanne Lunn (sopran) oraz English Baroque Soloists pod dyrekcją Johna Eliota Gardinera. To właśnie pięciosekundowy fragment tej żywiołowej, radosnej arii jest sygnałem Baroque Goes Nuts.

Wirf, mein Herze, wirf dich noch

In des Höchsten Liebesarme,

Dass er deiner sich erbarme.

Lege deiner Sorgen Joch,

Und was dich bisher beladen,

Auf die Achseln seiner Gnaden.

Rzuć się serce, rzuć się wprost

W ramiona Bożej miłości,

A doznasz Jego litości.

Złóż nań jarzmo twoich trosk.

Ciężar, co był tobie dan,

Na swe barki chce wziąć Pan. 

 

Jutro pierwsza niedziela po uroczystości Objawienia Pańskiego, Epifanii. Johann Sebastian Bach skomponował na tę niedzielę trzy kantaty: Mein liebster Jesus ist verloren, BWV 154; Meinen Jesum laß ich nicht, BWV 124 oraz Liebster Jesu, mein Verlangen, BWV 32. Kiedyś przypisywano mu także kantatę Gedenke, Herr, wie es uns gehet oznaczoną nawet w katalogu Bach Werke Verzeichnis numerem 217; nie rozstrzygnięto, kto jest jej autorem, choć niektórzy badacze wskazują na zięcia Bacha i jego kopistę, Johanna Christopha Altnickola.

Kantata Liebster Jesu, mein Verlangen, BWV 32, bo o niej będzie dzisiaj mowa, została wykonana po raz pierwszy 13 stycznia 1726 roku. Autorem libretta jest Georg Christian Lehms, poeta dworu książęcego w Darmstadt. Fragment Ewangelii czytany tego dnia dotyczył znalezienia Jezusa w świątyni, było to dla Lehmsa pretekstem do napisania dialogu Duszy z poszukiwanym przez nią żarliwie Jezusem. Nawiązuje to do bogatych tradycji średniowiecznego mistycyzmu oraz starotestamentowych weselnych metafor, między innymi z Pieśni nad Pieśniami. Tekst końcowego chorału pochodzi z hymnu Paula Gerhardta Weg, mein Herz, mit den Gedanken z 1647 roku.

Kantata składa się z sześciu części (2 arie solowe, duet, 2 recytatywy i chorał) i została rozpisana na dwa głosy solowe (bohaterowie dialogu: sopran - Dusza i bas - Vox Christi), czterogłosowy chór oraz zespół instrumentalny złożony z oboju, dwojga skrzypiec, altówki i basso continuo. Na manuskrypcie Bach napisał: Dominica 1 post Epiphanias / Dialogus. / Liebster Jesu, mein Verlangen: / à / 4 Voci. / 1 Hautbois / 2 Violini / Viola / e / Continuo / di / Joh: Seb: Bach.; KT: J. J. Do(min)ica 1 post Epiphanias. Concerto in Dialogo.

Zapraszam do posłuchania początkowej arii sopranowej Liebster Jesu, mein Verlangen w wykonaniu Caroline Weynants oraz zespołu Il Gardellino pod dyrekcją Marcela Ponseele. Aria przypomina charakterem wolne części koncertów Bacha, sopran i koncertujący obój tęsknie wzdychają, smyczki grają stały akompaniament oznaczony piano e spiccato a "basso continuo dodaje swój chwiejny rytm, jak gdyby chrześcijanin bez ustanku poruszał się po świecie szukając Zbawiciela" (Whittaker).

Liebster Jesu, mein Verlangen,

Sage mir, wo find ich dich?

Soll ich dich so bald verlieren

Und nicht ferner bei mir spüren?

Ach! mein Hort, erfreue mich,

Lass dich höchst vergnügt umfangen.

Miły Jezu, ma tęsknoto,

Powiedz mi, gdzie znajdę Cię?

Czy mam zaraz stracić Ciebie?

Nie czuć więcej obok siebie?

Ach! Zbawco rozraduj mnie,

Pozwól objąć Cię z ochotą.

Jutro będziemy obchodzić uroczystość Objawienia Pańskiego, Epifanię, nazywaną tradycyjnie świętem Trzech Króli. Nie wiadomo, czy było ich trzech. Ewangelia według św. Mateusza nie wymienia ich liczby, mówi tylko o Mędrcach, którzy przybyli ze Wschodu. Liczba trzy wzięła się prawdopodobnie z tego, że zgodnie z przekazem biblijnym przybysze złożyli Jezusowi trzy dary: złoto, kadzidło i mirrę. Epifania, zamykająca okres świętowania Bożego Narodzenia, to jedno z najstarszych świąt  chrześcijańskich i jest obchodzone już od III wieku. Mędrców lub magów ze Wschodu zaczęto nazywać królami dopiero w średniowieczu, wtedy pojawiły się też ich imiona: Kacper, Melchior i Baltazar. 

Ze świętem Trzech Króli wiąże się wiele zwyczajów. Najbardziej rozpowszechnionym jest pisanie poświęconą kredą na drzwiach domów liter „K (C)”, „M” i „B” wraz z liczbą oznaczającą aktualny rok. Uważamy, że są to inicjały Mędrców, choć pierwotnie oznaczały one Christus mansionem benedicat (Niech Chrystus błogosławi temu domowi). Popularne są też procesje i korowody. W Polsce są to orszaki Trzech Króli, w krajach niemieckojęzycznych od domu do domu chodzą przebrani za Mędrców Sternsinger (Gwiezdni  Śpiewacy).

Zachowały się trzy kantaty Johanna Sebastiana Bacha na Epifanię: szósta część Oratorium na Boże Narodzenie, BWV 248 (Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben); Liebster Immanuel, Herzog der Frommen, BWV 123 oraz Sie werden aus Saba alle kommen, BWV 65. Dwóch ostatnich miałem przyjemność posłuchać w maju ubiegłego w warszawskim kościele ss. Wizytek w wykonaniu Baroque Collegium 1685. Bardzo lubię wracać pamięcią do tego naprawdę niezwykłego koncertu…

Dziś kilka słów o kantacie Sie werden aus Saba alle kommen, BWV 65, która została wykonana po raz pierwszy 6 stycznia 1724 roku. 

Nie jest znany autor libretta kantaty. Tekst rozpoczyna się od cytatu z proroctwa Izajasza: "(...) Wszyscy ci przyjdą z Saby, złoto i kadzidło przyniosą, a chwały Pańskie opowiadać będą." (Iz 60,6). Poeta zestawia je z czwartą zwrotką kolędy Ein Kind geborn zu Bethlehem (niemiecka wersja łacińskiej pieśni Puer natus in Bethlehem) z 1543 roku, również mówiącej o przybyciu Królów z Saby. W następnych częściach poeta ogłasza spełnienie się proroctwa, porównuje też dary złożone przez Mędrców z tym, co mogą ofiarować Jezusowi chrześcijanie: wiarę do złota, modlitwę do kadzidła i cierpliwość do mirry. Kantatę kończy chorał, którego tekst się nie zachował, uważa się jednak, że była to dziesiąta strofa hymnu Paula Grehardta Ich hab in Gottes Herz und Sinn.

Kantata  składa się z siedmiu części: chóru, dwóch recytatywów, dwóch arii i dwóch chorałów. Została rozpisana na dwa głosy solowe (tenor i bas), czterogłosowy chór oraz odświętny skład instrumentalny: dwa rogi, dwa flety, dwa oboje da caccia, dwoje skrzypiec, altówkę i basso continuo. Na pierwszej stronie manuskryptu Bach napisał: J N J Festo Epiphan: Concerto. á 2 Core du Chasse. 2 Hautb: da Caccia / due Fiauti 2 Violini è Viola con 4 Voci.

Zapraszam do posłuchania dwóch pierwszych części kantaty. John Eliot Gardiner napisał o nich tak:

"Bach nigdy nie wyszedł z czymś bardziej widowiskowym i wschodnim w stylu jak chór otwierający skomponowaną w roku 1724 kantatę Sie werden aus Saba alle kommen, BWV 65. Używa rogów, by pokazać majestat i starożytny charakter, fletów do zaprezentowania wysokich tonów często kojarzonych z muzyką orientalną oraz obojów da caccia do przywołania podobnych do szałamaji instrumentów stroikowych z Bliskiego Wschodu (surmy i salamiye). (…) Jeszcze zanim zaśpiewa chór, Bach paraduje przed naszymi oczami z obładowaną darami dostojną procesją Trzech Magów i 'wielbłądów w obfitości' (wspomnianej w pominiętym w kantacie wersecie z Izajasza). A później następuje nagła zmiana skali i nastroju, z początkowej pompy królewskiej procesji przechodzimy do intymnej, prostej stajenki i do ofiar składanych dzieciątku w żłóbku. Wtedy chór intonuje skromną niemiecką wersję łacińskiej kolędy  ‘Puer natus in Bethlehem’, tradycyjnie śpiewaną w Lipsku w czasie tego święta."

 Sie werden aus Saba alle kommen,

Gold und Weihrauch bringen

und des Herren Lob verkündigen.

Wszyscy ci przyjdą z Saby, 

złoto i kadzidło przyniosą, 

a chwały Pańskie opowiadać będą

Die Kön'ge aus Saba kamen dar,

Gold, Weihrauch, Myrrhen brachten sie dar,

Alleluja!

Królowie z Saby przynieśli już tu 

Mirrę, kadzidło i złoto Mu.

Alleluja!