Wszystkie posty

jeszcze więcej do czytania...
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą BWV 12. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą BWV 12. Pokaż wszystkie posty

B!52, odcinek 19 - Jubilate





Jubilate Deo, omnis terra;
psalmum dicite nomini ejus; 
date gloriam laudi ejus.

Radośnie wysławiajcie Boga, wszystkie ziemie!
Opiewajcie chwałę jego imienia, Śpiewajcie mu pieśń pochwalną!

Od pierwszych słów Psalmu 66 wzięła swoją nazwę jutrzejsza niedziela - Jubilate. W czasach Bacha teksty biblijne przypisane do tej niedzieli dotyczyły powinności chrześcijan jako wzoru dla niewierzących oraz powtórnego przyjścia Chrystusa - Paruzji (z gr. παρουσία, parousia, obecność, przyjście), która dla dobrych ma być dniem osiągnięcia pełnej i wiecznej radości, dla grzeszników zaś momentem ostatecznego potępienia... Dla jednych nadzieja, dla innych trwoga. Biblia używa też dla tego dnia nazwy Epifania (z gr. ἐπιφάνεια, epiphaneia, objawienie), co brzmi już jednoznacznie radośnie, bo to także grecka nazwa Objawienia Pańskiego, czyli Trzech Króli.

Znamy trzy kantaty Bacha skomponowane na niedzielę Jubilate (BWV 12, 103, 146). Chciałbym przypomnieć dzisiaj kantatę Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen, BWV 12, o której pisałem już przy okazji niedzieli Iudica. Jan Sebastian Bach napisał ją w Weimarze do tekstu złożonego z fragmentów biblijnych; poezji, której autorem był prawdopodobnie Salomon Firanck oraz - chorał finałowy - do tekstu ostatniej zwrotki hytmnu Samuela Rodigasta Was Gott tut, das ist wohlgetan Bach wykonał Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen dwa razy. Po raz pierwszy w kaplicy weimarskiego zamku 22 kwietnia 1714 roku, po raz drugi już w Lipsku - 30 kwietnia 1724 roku. Na jej manuskrypcie widnieje tytuł: Concerto a 1 Oboe, 2 Violini, 2 Viole, Fagotto è 4 Voci coll' Organo.

Przy okazji niedzieli Iudica pisałem o pierwszym chorale Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen, który Bach wykorzystał póżniej w Credo (część Crucifixus) Wielkiej Mszy h-moll BWV 232. Dzisiaj chciałem zaproponować posłuchanie Sinfonii do tej kantaty. Główną rolę gra w niej piękna i zdobna partia oboju, podobna w charakterze do wolnych części koncertów instrumentalnych Bacha. Partie skrzypiec dopełniają jedynie melodię śpiewaną przez obój, a altówki i basso continuo stanowią podstawę harmoniczną, praktycznie nie wykraczającą poza podstawową tonację. To wszystko przygotowuje tylko do eksplozji bólu, który wyraża następujący po Sinfonii chorał (B!52, odcinek 13 - Iudica).



Odcinek 13, Iudica


Piąta niedziela Wielkiego Postu - Iudica, od pierwszych słów Introitu z Psalmu 42, który był kiedyś przewidziany na tę niedzielę: "Iudica me, Deus, te discerne causam meam de gente non sancta (Wymierz mi, Boże sprawiedliwość i broń mojej sprawy przeciw ludowi, co nie zna litości)". Przed reformami liturgicznymi drugiej połowy XX wieku nazywało się ją Niedzielą Pasyjną, rozpoczynała bowiem okres bezpośredniego przygotowania do Pasji. W Niemczech z powodu przyjętego zwyczaju przysłaniania krzyża i figur ciemnym suknem jest to "Schwarzer Sonntag" (czarna niedziela).

Podobnie, jak na poprzednie niedziele Wielkiego Postu Bach, z powodu trwającego tempus clausum, nie skomponował żadnej kantaty. Wybrałem więc kantatę, która od zawsze kojarzy mi się właśnie z czasem Pasji, choć sama nie została na ten okres napisana. To "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen" (Płacze, jęki, troski, lęki)" BWV 12.

Jan Sebastian Bach napisał ją w Weimarze do tekstu złożonego z fragmentów biblijnych; poezji, której autorem był prawdopodobnie Salomon Franck oraz, chorał finałowy, do tekstu ostatniej zwrotki hymnu Samuela Rodigasta "Was Gott tut, das ist wohlgetan". Bach wykonał "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen" dwa razy. Po raz pierwszy w kaplicy weimarskiego zamku 22 kwietnia 1714 roku, po raz drugi już w Lipsku - 30 kwietnia 1724 roku. Na jej manuskrypcie widnieje tytuł: "Concerto a 1 Oboe, 2 Violini, 2 Viole, Fagotto è 4 Voci coll' Organo".

A dlaczego ta właśnie kantata kojarzy mi się z czasem Pasji? Otóż Bach wykorzystał później początkowe frazy pierwszej części chorałowej z tej kantaty w Credo Wielkiej Mszy h-moll BWV 232. We fragmencie o ukrzyżowaniu (Crucifixus). Poźniej ten sam motyw rozwinął Franciszek Liszt w Wariacjach na temat "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen" oraz w Preludium "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen"

John Eliot Gardiner pisze o początku kantaty "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen", że jest to "tombeau", jedna z najbardziej wzruszających i wywierających największe wrażenie części ze wszystkich kantat napisanych przez Bacha do czasu jej powstania.
__________________

Johann Sebastian Bach, "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen" BWV 12
Amsterdam Baroque Orchestra
Ton Koopman - dyrygent

Weinen, Klagen,
Sorgen, Zagen,
Angst und Not
Sind der Christen Tränenbrot,
Die das Zeichen Jesu tragen.

Płacze, jęki.
Troski, lęki,
Bóle, męki
Ci za chleb powszedni mają,
Co do Pana się przyznają.