Dominica 15 post Trinitatis / et / In ogni Tempo. / Jauchzet Gott in allen Landen. / à / Soprano solo / 1 Tromba* / 2 Violino / Viola / e / Continuo / di / Joh:Seb:Bach

17 września 1730 roku, w piętnastą niedzielę po Trójcy Świętej Johann Sebastian Bach wykonał w lipskim kościele św. Mikołaja jedną ze swoich najbardziej wymagających i wirtuozowskich kantat - Jauchzet Gott in allen Landen, BWV 51. Albo już wtedy, albo dopiero rok później, kiedy została wykonana z innej nieznanej okazji, Bach dopisał na manuskrypcie po Dominica 15 post Trinitatis: et in ogni tempo (i w każdym czasie).

Są badacze, którzy twierdzą, że Bach postanowił wykonać Jauchzet Gott in allen Landen w 15 niedzielę po Trójcy Świętej w 1730 roku, jednak kompozycja została napisana na inną okoliczność znacznie wcześniej, na dworze Christiana księcia Saksonii-Weissenfels, dla którego Bach napisał także Kantatę myśliwską (Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd, BWV 208) i Kantatę pasterską (Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen, BWV 249a).

BWV 51 jest jedną z zaledwie czterech kantat kościelnych przeznaczonych tylko na sopran solo i jedyną na sopran solo z towarzyszeniem koncertującej trąbki. Zarówno partia sopranowa (trzykreślne C!), jak i ta przeznaczona na trąbkę wymagają od wykonawców najwyższych umiejętności. W czasie pierwszego wykonania kantaty w roku 1730 na trąbce grał najprawdopodobniej przyjaciel Bacha Gottfried Reiche - znany wtedy na całą Europę trębacz - wirtuoz. Jeśli chodzi o partię sopranową istnieje dużo więcej wątpliwości. Dawniej wskazywano, że mogła ją śpiewać Anna Magdalena Bach, druga  żona kompozytora, jednak w Lipsku w pierwszej połowie XVIII wieku nie dopuszczano kobiet do wykonywania muzyki religijnej i dlatego obecnie uważa się, że tę jedną z najbardziej wirtuozowskich partii sopranowych w twórczości Bacha zaśpiewał Christoph Nichelmann.

W tym roku obchodzimy 300 rocznicę urodzin i 255 rocznicę śmierci Christopha Nichelmanna (1717, Treuenbritzen - 1762, Berlin), o którym z ówczesnych kronik wiadomo, że był jednym z najlepszych sopranistów jacy kiedykolwiek uczyli się w Szkole św. Tomasza. Nichelmann rozpoczął naukę u Bacha właśnie w roku 1730 a po opuszczeniu Lipska w roku 1733 uczył się także u Reinharda Keisera, Georga Philippa Telemanna, Johanna Matthesona (w Hamburgu) i  Johanna Joachima Quantza oraz Carla Heinricha Grauna (w Berlinie). W 1744 Nichelmann został drugim klawesynistą królewskiego zespołu operowego (zweiter Cembalist der königl. Operncapelle) z obowiązkiem akompaniowania Fryderykowi II Wielkiemu, kiedy ten grał na flecie.

Nichelmann był świetnym klawesynistą (uczył go Wilhelm Friedemann Bach), ale pozostawił też po sobie sporo kompozycji. Do najbardziej znanych należą trzyczęściowe koncerty na instrumenty klawiszowe. Napisał także uwerturę, trzy symfonie, pieśni i miniatury na instrumenty klawiszowe. W roku 1755 powstała także rozprawa Die Melodie, nach ihrem Wesen sowohl, als nach ihren Eigenschaften (Melodia, ze swojej istoty i właściwości), który przez jednych był bardzo ceniony, przez innych atakowany. Największym krytykiem traktatu Nichelmanna był teoretyk, który występował pod pseudonimem Caspar Dünkelfeind. Uważa się, że tym Wrogiem Ciemności był Carl Philipp Emanuel Bach.

Wróćmy jednak do dzisiejszej kantaty.

Jauchzet Gott in allen Landen, BWV 51 składa sie z pięciu części i została rozpisana na sopran solo oraz zespół instrumentalny złożony z trąbki, dwojga skrzypiec, altówki i basso continuo. Po roku 1750 Wilhelm Friedemann Bach wykonał ją w Halle z dodaną przez siebie drugą koncertującą trąbką oraz kotłami. Autor libretta kantaty nie jest znany, z wyjątkiem tekstu chorału finałowego, który został zaczerpnięty z piątej zwrotki hymnu Johanna Gramamna Nun lob, mein Seel, den Herren.

Zapraszam do posłuchania zbliżonej formą do koncertu pierwszej części kantaty w wykonaniu Natalie Dessay (sopran), Neila Brough (trąbka) oraz Le Concert d'Astrée pod dyrekcją Emmanuelle Haïm.

Jauchzet Gott in allen Landen!
Was der Himmel und die Welt
An Geschöpfen in sich hält,
Müssen dessen Ruhm erhöhen,

Und wir wollen unserm Gott
Gleichfalls itzt ein Opfer bringen,
Dass er uns in Kreuz und Not
Allezeit hat beigestanden.

Chwalon Bóg po ziemi całej!
Wsze stworzenie świata tego,
Oraz nieba wysokiego
Musi głosić jego chwałę.

My zaś dla naszego Boga
Chcemy dziś ofiarę dać,

Że czy krzyż, czy męka sroga,
Zawsze raczył przy nas stać.

1 lipca 2017, Wieża i Sala Mieszczańska Ratusza Staromiejskiego w Toruniu

21. Międzynarodowy Festiwal „Nova Muzyka i Architektura”
ROCZNICA 500-LECIA REFORMACJI – MUZYKA DOBY PRZEMIAN

TUBICINATORES GEDANENSES

Paweł Hulisz - trąbka historyczna
Emil Miszk - trąbka historyczna
Mirosław Brzozowski - trąbka historyczna
Piotr Kowalkowski - trąbka historyczna
Paweł Szewczyk - kotły historyczne
Błażej Musiałczyk – pozytyw

Turmmusik: koncert z Wieży

C.Ph.E.Bach – Marcia für die Arche, for 3 trumpets & timpani in C major, H. 621, Wq. 188
N.Herman/ Gdańska Tabulatura – Lobt Gott, ihr Christen alle gleich, oprac.Paweł Hulisz
Anonymus /Gdańska Tabulatura  – Surrexit Christus hodie, oprac.Paweł Hulisz
Anonymus – Zwei Märsche :  Der alte Dessauer,  Marche des Volontiers de Saxe

Koncert w Sali Mieszczańskiej

m.in.: G. Fantini - L’Imperiale
Anonymus - Jasna Góra XVI wiek – Intrada
Anonymus - Tabulatura vietoris saeculi XVII wiek Nr 309 Nr 310
Anonymus - Fanfary wg. marszów weselnych z Wielkopolski z XVIII wieku
Jacob van Eyck - Questa dolce sirena
J.S. Bach – preludium chorałowe Vater unser in Himmerleich
Louis-Claude Daquin - Le coucou 

___________

Utworów wykonywanych przez Tubucinatores Gedanenses słucham bardzo często z wydanej przez zespół płyty (Tubicinatores Gedanenses), nigdy jednak nie miałem okazji posłuchać gdańskich trębaczy na żywo i dlatego musiałem pojechać w sobotę do Torunia na ich koncert, który odbył się w ramach 21 Międzynarodowego Festiwalu "Nova Muzyka i Architektura".

Było warto! Tak naprawdę najlepszą recenzją tego wydarzenia były reakcje toruńskiej publiczności, która zarówno w czasie koncertu z wieży Ratusza Staromiejskiego, jak i później w Sali Mieszczańskiej żywo reagowała na każdy kolejny utwór. Były uśmiechy od ucha do ucha, kołysanie, tupanie do rytmu, gestykulacja, podrygiwania i ogromne oklaski na koniec. Bezcenne.

Muzyka dawna wykonywana przez Tubicinatores Gedanenses na kopiach historycznych trąbek i instrumentów perkusyjnych brzmi bardzo naturalnie, czysto, wprowadza w przyjemne wibracje i wprawia w dobry nastrój. Jest głośna, ale to hałas kojący i słodki dla ucha. Dzięki temu, że nie tylko instrumenty, ale i miejsca są historyczne, przenosi też słuchaczy w zupełnie inny wymiar czasoprzestrzeni; tym razem mogliśmy poczuć atmosferę dawnego Torunia.

Bardzo dobrze brzmiał z barokowymi trąbkami odrestaurowany niedawno pozytyw Towarzystwa Bachowskiego w Toruniu; instrument o szlachetnym, ciepłym, charakterystycznym brzmieniu. Błażej Musiałczyk nie tylko akompaniował zespołowi, ale też wykonał utwory solowe, z których największe wrażenie wywarła na mnie Kukułka (Le coucou) Louisa Claude'a Daquin - zgrabna, elegancka i bardzo punktualna.

Na koncercie były też niespodzianki. Okazuje się, że Panowie nie tylko grają, ale także świetnie śpiewają i, że wykonują nie tylko muzykę dawną, bo na bis sprawili publiczności dużą przyjemność wykonując temat z Gwiezdnych Wojen we własnej aranżacji na zespół trąbek historycznych.

Jeśli usłyszycie gdzieś zapowiedź koncertu Tubicinatores Gedanenses, jeśli zobaczycie na plakacie tę nazwę, zróbcie wszystko, żeby w takim wydarzeniu wziąć udział, bo to gwarancja niesamowitych wrażeń i dużej porcji niezwykłej muzyki w bardzo dobrym wykonaniu. Można też wejść na stronę Barokowego Rozkładu Jazdy (barokowyrozkladjazdy.pl), gdzie zawsze znajdziecie aktualne plany koncertowe gdańskich trębaczy.

Już teraz po wpisaniu w wyszukiwarkę kalendarza "Tubicinatores Gedanenses" wyświetli się lista trzech następnych koncertów zespołu. Zapraszam serdecznie.

Kiedy cała muzyczna Polska podąża za światowym trendem odradzania się wykonawstwa muzyki dawnej a w wielu polskich miastach organizowane są znakomite koncerty i festiwale poświęcone propagowaniu tej muzyki, Bydgoszcz pozostaje nieco na uboczu. Zdarzają się jednak wydarzenia związane z muzyką dawną, które dowodzą nie tylko tego, że są bydgoscy artyści, którzy świetnie tę muzykę wykonują, ale także i to, że można tą muzyką zainteresować bydgoszczan i zgromadzić ich w całkiem dużej liczbie na koncertach. W ostatnich dniach miałem przyjemność uczestniczyć w dwóch takich wydarzeniach.

Zaraz po koncertowej podróży do Warszawy (Baroque Collegium 1685) wziąłem udział w bydgoskim Kościele Zbawiciela w koncercie zorganizowanym w ramach XXVII Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater" z okazji 500. rocznicy Reformacji. W programie koncertu znalazły się utwory wokalne T. Tallisa, Wacława z Szamotuł i Mikołaja Gomółki oraz utwory organowe F.W. Markulla, D. Buxtehudego oraz J.S. Bacha  w wykonaniu Jakuba Kwintala. Miałem okazję słuchać kantora bydgoskiego Kościoła Zbawiciela już wiele razy, jego nazwisko w programie koncertu to zawsze gwarancja wysokiego poziomu i dużej porcji pozytywnych emocji. Tak było i tym razem. Szczególnie pięknie zabrzmiały Preludium i fuga c-moll BWV 549 Johanna Sebastiana Bacha, temat fugi brzmiał w mojej głowie długo po wyjściu z koncertu. Jedynym zdziwieniem bloków organowych był uporczywy i głośny dźwięk mechanizmu klawiszy w jednym z utworów (BWV 683).

Na koncercie usłyszeliśmy też utwory Thomasa Tallisa, Wacława z Szamotuł i Mikołaja Gomółki w wykonaniu bydgoskiego zespołu Collegium Vocale. To duże muzyczne zaskoczenie. Działający od 1992 roku zespół słyszałem po raz pierwszy i jeśli będzie ku temu sposobność z chęcią wezmę udział w następnych koncertach, bo poziom, który Collegium Vocale prezentuje jest naprawdę wysoki. Z przyjemnością patrzyło się na wokalistów czerpiących radość z wykonywania muzyki dawnej, ale przede wszystkim świetnie się ich słuchało. Śpiewacy dysponują mocnymi i czystymi głosami, potrafią też nadać szesnastowiecznym kompozycjom dynamiki i świeżości.

Ciąg dalszy muzycznych zaskoczeń nastąpił we wtorek. Muzycy stowarzyszenia Akademia Muzyki Dawnej i jego goście zaprezentowali w pięknym wnętrzu Katedry Bydgoskiej w ramach VII Koncertów Maryjnych z Różą bardzo dobrze skonstruowany program oparty na barokowych kompozycjach H.I Bibera, G.F. Händla, J. S. Bacha, M. Marais i V. Albriciego. Misją Akademii Muzyki Dawnej jest przekazywanie słuchaczom pasji i miłości do muzyki XVII i XVIII wieku.  Zadanie to realizuje bardzo skutecznie – miałem okazję uczestniczyć już w wielu niezwykłych muzycznych wydarzeniach organizowanych przez Stowarzyszenie, tak więc sam koncert nie był sam w sobie szczególnym zaskoczeniem, dał mi jak zwykle dużo pozytywnych, ciepłych emocji. Zaskoczenia przyniosły szczegóły, na które złożył się koncert.

Pierwsze z nich przyniósł już sam początek koncertu, kiedy zabrzmiała fanfara wykonana na trąbkach historycznych (a właściwie na ich kopiach, ale to temat na oddzielny tekst) przez Emila Miszka i Michała Tyrańskiego. Uwielbiam barokowe kompozycje, w których ważną rolę odgrywają trąbki, nadają im bowiem mocy i głębi. Tak było we wtorek. Kiedy brzmiały trąbki – donośne, silne i czyste - ciarki nie odpuszczały. Sonata à 5 Vincenzo Albricciego była dzięki nim porywająca, a kiedy trąbka Michał Tyrańskiego zabrzmiała w arii Eternal source of light divine z Ody na urodziny królowej Anny HWV 74 Georga Friedricha Händla z trudem powstrzymywałem łzy.

W tej samej Odzie – pierwszy raz tego wieczoru – pojawiła się też ze swoim pięknym sopranem Elżbieta Izdebska. Później mogliśmy ją też usłyszeć w Salve Regina HWV 241 Georga Friedricha Händla i kantacie Non sa che sia dolore BWV 209 Johanna Sebastiana Bacha. Wszystkim utworom głos Elżbiety Izdebskiej nadawał magicznego charakteru. Wokalistka bardzo sprawnie porusza się także w zakresie środków wykonawczych, których wymaga muzyka baroku a jej ogromną siłą jest także dostojny, ale bardzo subtelny wizerunek estradowy. Mam nadzieję, że będę mógł usłyszeć jeszcze Elżbietę Izdebską w repertuarze oratoryjno-kantatowym.

Największe zaskoczeniem był jednak występ Natalii Tyrańskiej. Znam tę skrzypaczkę przede wszystkim z koncertów Capelli Bydgostiensis i do tej pory miałem w głowie jej wizerunek jako instrumentalistki profesjonalnej, ale raczej statycznej. Jakże inny był jej występ na wtorkowym koncercie... Odważny, dynamiczny, autentyczny, pełno było w niej świeżości, pasji i radości, którymi zarażała nie tylko wpatrzonych w nią muzyków, ale także – a może przede wszystkim – publiczność. Jak zwykłem mawiać – była Moc!

Na koniec mała prośba do Akademii Muzyki Dawnej... Byłoby miło, gdyby szczegóły jej programów koncertowych nie były tak zagadkowe i żeby wiedzę o tym, co publiczność usłyszała na koncercie można było zachować w  formie bardziej niezawodnej od ludzkiej pamięci.

_____________________

Kościół Ewangelicko-Augsburski pw. Zbawiciela, Bydgoszcz

niedziela, 7 maja 2017

Koncert z okazji 500-lecia Reformacji w ramach festiwalu Gaude Mater

Jakub Kwintal – organy

Collegium Vocale Bydgoszcz

Patrycja Cywińska-Gacka – sopran

Janusz Cabała – kontratenor

Michał Zieliński – baryton, kierownik artystyczny

Łukasz Hermanowicz – bas

Słowo wstępne- Łukasz Urbaniak

program: Friedrich Wilhelm Markull, Dietrich Buxtehude, Thomas Tallis, Johann Sebastian Bach, Wacław z Szamotuł, Mikołaj Gomółka

***

Katerdra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy

VII Koncerty Maryjne z Różą

Akademia Muzyki Dawnej

Elżbieta Izdebska - sopran

Natalia Tyrańska - skrzypce barokowe

Irena Filuś - skrzypce barokowe

Michał Juszczak - skrzypce barokowe, altówka barokowa

Emil Miszk - trąbka naturalna

Marek Przywarty - klawesyn

Ewa Szocik - flet traverso

Michał Tyrański - trąbka naturalna

Ewa Witczak - wiolonczela barokowa

Paweł Pawłowicz - klawesyn, organy

program: Heinrich Ignaz Biber, Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Vincenzo Albrici, Marin Marais, Johann Pachelbel

Dostałem ostatnio płytę. Kiedy zapytany o pierwsze wrażenia po jej przesłuchaniu odpowiedziałem, że to muzyka "kojąca", usłyszałem:

- Ale przecież to hałas!

Może i hałas, ale za to jaki!

Tubicinatores Gedanenses to zespół gdańskich trębaczy, który propaguje muzykę dawną wykonywaną na historycznych trąbkach naturalnych. Ale poszukiwania Zespołu nie dotyczą jedynie historycznych instrumentów, stara się on bowiem stawiać wykonywaną przez siebie muzykę w szerszym kontekście kulturowym. Stąd badanie gdańskich archiwów w poszukiwaniu dawnych tabulatur, czy koncerty wykonywane w takich warunkach, w jakich były wykonywane przed wiekami. Przy wtórze carillonów na miejskich wieżach i we wnętrzach zabytkowych kościołów.

Tubicinatores Gedanenses to także tytuł pierwszej płyty nagranej przez zespół. Nie chcę w tym miejscu poddawać jakiejś szczegółowej analizie muzyki, która została nagrana. Ta, uwierzcie, z pewnością obroni się sama. Jest piękna, czysta, wysmakowana. I choć rzeczywiście trąbki do cichych instrumentów nie należą, muzyka Tubicinatores Gedanenses jest kojąca.

Chciałbym napisać jednak o wrażeniu, jakie płyta na mnie wywarła. Tubicinatores Gedanenses to dla mnie opowieść o Gdańsku. O tym, co dla miasta i jego mieszkańców było ważne, o tym czym żyli, czym się zajmowali, jak spędzali swój czas. Opowieść, która została wyśpiewana z perspektywy gdańskich wież i wnętrz muzyką trąbek, organów i carillonu w sposób niezwykły i niemal tak fabularny, że kiedy jej słuchałem z zamkniętym oczami, czułem się, jakbym był na spacerze po dawnym Gdańsku.

Zresztą posłuchajcie jej sami. Zamknijcie oczy, a może wypatrzycie gdzieś wysoko na wieży gdańskiego piszczka; może piękna gdańska mieszczka - niczym syrena - skusi was swoją miłosną pieśnią na Mariacką, może zobaczycie pokaz musztry paradnej straży miejskiej przed Dworem Artusa, może zajrzycie też na chwilę do Kościoła św. Trójcy, zwabieni dźwiękiem najpiękniejszych w Gdańsku organów i trębacza wtórującego im z zawieszonego nad nawą lektorium; może poczujecie jaką siłę dawała dawnym mieszkańcom Gdańska wiara luterańska; może słuchając będącego osią płyty hymnu "Ein feste Burg ist unser Gott" poczujecie jak ważny i piękny był ich Gdańsk.

Jeśli macie ochotę na taki spacer po dawnym Gdańsku, płyta Tubicinatores Gedanenses Was z pewnością nie zawiedzie. Dla mnie jedno jest pewne. Kiedy następnym razem będę w Gdańsku obok Kościoła Mariackiego, Ratusza Głównego Miasta albo Kościoła św. Katarzyny, podniosę głowę w kierunku wieży z nadzieją, że może zabrzmi z niej trąbka któregoś z gdańskich piszczków...

___________________________

TUBICINATORES GEDANENSES
Anonim, Tabulatura vietoris saeculi z XVII wieku, nr 309 i 310
+ mały carillonowy bunusik

Cała płyta jest dostępna także na platformach Spotify i Deezer. To te, o których wiem.
Spotify: Tubicinatores Gedanenses
Deezer: Tubicinatores Gedanenses

Jeszcze cieplutkie, zabieram się za słuchanie...

10 lutego 1696 roku urodził się Johann Melchior Molter, niemiecki kompozytor późnego baroku. Związany z Eisenach, Durlach i Karlsruhe, był jednym z najbardziej płodnych kompozytorów swoich czasów. I wcale nie chodzi o dzieci, choć tych też miał niemało, bo aż ośmioro...

Katalog dzieł Moltera (MWV) wymienia ponad 600 utworów. Jego twórczość to przede wszystkim symfonie, uwertury, sonaty i koncerty. Trzecia część Koncertu na trąbkę nr 2 D-dur jest sygnałem Washington Journal.

Taka sobie muzyczna ciekawostka...

Gottfried Reiche znany jest z dwóch rzeczy. Po pierwsze - był pierwszym trębaczem zespołów muzycznych Jana Sebastiana Bacha w czasie, kiedy ten rezydował w Lipsku.

Po drugie został sportretowany z okazji swoich sześciesiątych urodzin przez E.G.Haussmanna z trąbką myśliwską (Jägertrompete) i ze skrawkiem papieru, na którym widać nuty. Zapis muzyczny zrekonstruowano i to właśnie Abblasen jest dzisiaj najbardziej znaną kompozycją Reiche'a. Choć druga wersja tej historii mówi, że Reiche dostał te nuty w prezencie urodzinowym od swojego Mistrza, Jana Sebastiana Bacha.

Gottfried Reiche urodził się dokładnie 350 lat temu, 5 lutego 1667 roku. 300 lat poźniej, też 5 lutego urodziła się moja przyjaciółka, której tę fanfarę Reiche'a dedykuję .